Yeni SSD Hızla Dolmasının Nedenleri ve Kontrolü

Yeni takılan bir SSD'nin ilk haftalarda beklenenden hızlı dolması, çoğu kullanıcının "acaba disk arızalı mı?" diye düşünmesine yol açar. Gerçekte arıza nadirdir; sorun neredeyse her zaman işletim sisteminin görünmez alan tüketimidir. Sistem görev dosyaları, ön yükleme mekanizmaları ve geçici veriler, kullanıcı hiçbir şey kopyalamasa bile disk üzerinde onlarca gigabaytlık bir taban tüketim oluşturur. Aşağıda bu tüketimin kaynaklarını, ölçüm yöntemlerini ve müdahale seçeneklerini karşılaştırmalı olarak ele alıyoruz.

Önce Beklentiyi Düzeltmek: Etiket Kapasitesi ile Gerçek Kapasite

Üreticiler kapasiteyi ondalık sistemle (1 GB = 1.000.000.000 bayt) yazar, Windows ise ikili sistemle (1 GiB = 1.073.741.824 bayt) gösterir. Bu yüzden 1 TB etiketli bir SSD, biçimlendirildiğinde yaklaşık 931 GB olarak görünür. Buna hazır kurulu sistemlerde EFI, kurtarma ve OEM bölümleri eklenir. Yani daha ilk açılışta 70–80 GB'lık bir "kayıp" tamamen normaldir. Asıl incelenmesi gereken, bu tabanın üzerine binen dinamik dosyalardır.

SSD'yi Sessizce Dolduran Başlıca Dosya Grupları

• Hazırda bekletme dosyası (hiberfil.sys): Boyutu RAM miktarının yaklaşık %40'ı kadardır; 32 GB RAM'li bir sistemde 12 GB civarına ulaşabilir. Hızlı başlatma özelliği de bu dosyayı kullanır.
• Sayfalama dosyası (pagefile.sys): Varsayılan "otomatik yönet" ayarında RAM ile orantılı büyür ve bellek dökümlerinde daha da şişebilir.
• Sistem Geri Yükleme ve gölge kopyalar: Varsayılan olarak sistem diskinin belli bir yüzdesini rezerve eder. Her büyük güncelleme yeni bir geri yükleme noktası bırakır.
• Windows.old ve güncelleme önbelleği: Sürüm yükseltmelerinden sonra 15–30 GB'lık bir klasör kalabilir; SoftwareDistribution ve Teslim İyileştirme önbelleği ayrıca birikir.
• WinSxS bileşen deposu: Görünen boyutu yanıltıcıdır, çünkü sabit bağlantılar (hardlink) içerir; yine de eski bileşen sürümleri gerçek yer kaplar.
• Uygulama ve oyun önbellekleri: Tarayıcı önbelleği, gölgelendirici (shader) önbellekleri, video düzenleme medya önbellekleri, WSL/Docker sanal diskleri. Bu sanal disk dosyaları içeride silme yapsanız bile küçülmez.
• Bulut senkronizasyonu: Klasörler "her zaman bu cihazda tut" olarak işaretlenmişse, bulutta duran her şey yerelde de yer kaplar.
• Geri Dönüşüm Kutusu, indirilenler ve döküm dosyaları: MEMORY.DMP tek başına RAM boyutuna yaklaşabilir.

Kontrol: Alanın Nereye Gittiğini Ölçmek

Tahmin yürütmek yerine ölçmek gerekir. "ssd hızlı doluyor neden kontrol" sorusunun cevabı, üç katmanlı bir denetimle bulunur:

1. Sistem düzeyi: Ayarlar > Sistem > Depolama ekranı, alanı uygulamalar, geçici dosyalar ve sistem kategorilerine ayırır. Geçici dosyalar sekmesi hangi önbelleğin ne kadar şiştiğini kalem kalem gösterir.
2. Dosya düzeyi: MFT'yi doğrudan okuyan bir disk analiz aracı (WizTree, TreeSize gibi) tüm diski saniyeler içinde tarar ve en büyük klasörleri ağaç halinde listeler. Gizli ve sistem dosyalarını görünür yapmadan hiberfil.sys ile pagefile.sys'i fark edemezsiniz.
3. Bileşen düzeyi: Yükseltilmiş komut isteminde Dism /Online /Cleanup-Image /AnalyzeComponentStore komutu, WinSxS içinde gerçekten geri kazanılabilir alanı bildirir.

Müdahale Seçeneklerinin Karşılaştırması